Branża ma rozwiązania, ale przepisy nie nadążają. Jak budować efektywniej?

W debacie „Budownictwo przyszłości – odpowiedzialne i efektywne”, moderowanej przez Michała Oksińskiego z Kompasu Inwestycji, udział wzięli: Alicja Kuczera, dyrektorka zarządzająca Polskiego Stowarzyszenia Budownictwa Ekologicznego PLGBC; Bruno Greslé, członek zarządu i dyrektor techniczny Yareal Polska; Robert Orlewski, wiceprezes zarządu i Chief Product Strategy & IT Officer Appartme; oraz Michał Tatjewski, wspólnik i architekt w 22Architekci.

Jednym z głównych tematów rozmów były opóźnienia we wdrażaniu unijnej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD). Termin jej zasadniczej transpozycji upłynął 29 maja 2026 roku, jednak w Polsce nadal brakuje najważniejszych rozstrzygnięć legislacyjnych. Alicja Kuczera zwracała uwagę, że choć trwają prace eksperckie nad metodologią obliczania śladu węglowego czy klasami charakterystyki energetycznej, wyniki tych działań nie znalazły jeszcze odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach.

Praktyczne przykłady ograniczania zużycia materiałów i kosztów realizacji inwestycji przedstawił Bruno Greslé. Wskazywał m.in. na możliwość wykorzystania pozostałości betonu z betonowozów do produkcji tymczasowych płyt dla ciężkiego transportu czy użycia gruzu rozbiórkowego do przygotowania platform roboczych. Rozważane są też instalacje fotowoltaiczne zasilające zaplecze budowy. Jak zaznaczał, takie działania wymagają przede wszystkim odpowiedniego planowania i współpracy z generalnym wykonawcą, ale nie zawsze oznaczają dodatkowe wydatki.

Greslé przywołał również doświadczenia Yareal z betonem niskoemisyjnym. Technologia, która jeszcze kilka lat temu budziła obawy wykonawców związane m.in. z czasem wiązania i prowadzeniem prac zimą, sprawdziła się w praktyce. Obecnie, jak deklarował, firma stosuje ją we wszystkich swoich projektach mieszkaniowych i biurowych.

Przykładem takiego podejścia jest przygotowywana inwestycja przy ul. Konstruktorskiej na warszawskim Mokotowie, zakładająca częściową rozbiórkę istniejącego biurowca i wprowadzenie funkcji mieszkaniowej. Już na etapie koncepcji inwestor wraz z architektami przeanalizował możliwości zachowania elementów konstrukcji, odzysku materiałów i ograniczenia wpływu przedsięwzięcia na środowisko.

Wśród analizowanych rozwiązań znalazły się m.in. odzysk szkła i aluminium z rozbieranego obiektu oraz wykorzystanie elementów kamiennych do wykonania posadzek z lastryka. W projekcie przewidziano także ograniczenie zasięgu garażu podziemnego pod patio, aby umożliwić naturalne wsiąkanie wody deszczowej.

Arch. Michał Tatjewski zwrócił uwagę na rolę konkursów architektonicznych w podnoszeniu jakości budownictwa społecznego – szczególnie w projektach realizowanych przez TBS-y i SIM-y. W tradycyjnych postępowaniach przetargowych istotną rolę odgrywa cena, a nie wszystkie oczekiwania dotyczące jakości projektu da się precyzyjnie określić w dokumentacji. Konkursy oferują inwestorom większą swobodę w ocenie proponowanych koncepcji.

– Dają szansę na poszukanie rozwiązania o krok do przodu. To szansa dla całego rynku, bo korzystając z wiedzy ekspertów oceniających konkursowe projekty, jesteśmy w stanie znaleźć idee, które pociągną ten świat kawałeczek do przodu – podkreślał Tatjewski.

Alicja Kuczera wskazała z kolei na znaczenie mechanizmów finansowania. Przywołała wymóg obniżenia wskaźnika zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP) o 10% w projektach korzystających z określonego finansowania BGK. Przykładem wysokich standardów energetycznych jest jeden z budynków TBS w Katowicach, który uzyskał poziom Premium w certyfikacji Zielony Dom. W budownictwie społecznym inwestor pozostaje zazwyczaj właścicielem obiektu, dlatego większe znaczenie mają dla niego koszty utrzymania budynku w całym cyklu życia.

Na możliwości ograniczania zużycia energii w gotowych mieszkaniach zwrócił uwagę Robert Orlewski, koncentrując się na automatyce mieszkaniowej. Według danych przedstawionych przez Appartme zastosowanie systemu automatyki mieszkaniowej pozwala ograniczyć zużycie energii końcowej o 20–28% w budynkach wyposażonych w tę technologię. Wpływ systemu na charakterystykę energetyczną budynku może być również uwzględniany na etapie projektowania.

– Skupiliśmy się na tym, co rzeczywiście daje korzyści dla użytkownika końcowego – mówił Orlewski. Zamiast rozbudowanych funkcji smart home o charakterze gadżetowym wskazywał na praktyczne zastosowania: automatyczne obniżanie temperatury podczas nieobecności mieszkańców, monitorowanie zużycia mediów czy zabezpieczenie przed zalaniem. Appartme pracuje także nad sterowanymi nawiewnikami, które mogłyby poprawić komfort użytkowania mieszkań.

Choć możliwości technologiczne stale się rozwijają, obowiązujące przepisy nie zawsze pozwalają w pełni wykorzystać ich potencjał. Arch. Michał Tatjewski przywołał przykład osiedla Nowe Jeziorki, projektowanego w ramach programu Mieszkanie Plus. Architekci chcieli zastosować system oczyszczania i ponownego wykorzystania wody szarej, m.in. do podlewania zieleni. Przeszkodą okazał się sposób kwalifikowania takiej wody w przepisach, który uniemożliwił realizację pierwotnej koncepcji.

Podobne trudności pojawiają się przy projektowaniu prywatnych akademików. Jak wyjaśniał architekt, wymagania dotyczące wentylacji niewielkiego pokoju z aneksem kuchennym i łazienką mogą odpowiadać tym stosowanym w znacznie większym mieszkaniu. Konieczność zapewnienia odpowiedniej wymiany powietrza prowadzi do stosowania nawiewników, które mieszkańcy zimą często zaklejają, ograniczając wentylację. Projektanci przeanalizowali alternatywę w postaci wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Według kalkulacji dodatkowy koszt takiego rozwiązania mógł zwrócić się po kilku latach.

Istotnym problemem pozostaje również ponowne wykorzystanie materiałów budowlanych. Alicja Kuczera zwracała uwagę na bariery związane ze statusem odpadów, brakiem standardów dla materiałów wtórnych i trudnościami z ich ubezpieczaniem. Nawet elementy nadające się do dalszego użytkowania mogą napotykać ograniczenia prawne po opuszczeniu terenu rozbiórki. Pomóc mogłyby bardziej przejrzyste zasady ponownego wprowadzania materiałów do obrotu oraz rozwój paszportów materiałowych i cyfrowej inwentaryzacji budynków.

Na zakończenie debaty paneliści przedstawili zmiany, które wprowadziliby, gdyby mieli taką możliwość. Tatjewski zwrócił uwagę na konieczność budowania infrastruktury technicznej, dróg i szkół przed realizacją nowych osiedli. Orlewski postulował upowszechnienie automatyki mieszkaniowej oraz preferencyjne finansowanie energooszczędnych lokali. Kuczera za priorytet uznała jak najszybsze wdrożenie EPBD, natomiast Greslé – uproszczenie procedur umożliwiających ponowny obrót materiałami z rozbiórek.

Dyskusja pokazała, że efektywne budownictwo wymaga nie tylko odpowiednich technologii, lecz także wczesnego planowania, współpracy uczestników całego procesu i regulacji umożliwiających wdrażanie nowych rozwiązań. Partnerami głównymi VIII Forum Ekspertów 2026 byli Green Code, ZPB Kaczmarek, MD Prefabrykacja i POZBRUK. Konferencję wsparli Appartme, E.ON Polska, ESPES, Funk International Polska, Getmed, Jadar, Kiloutou Polska, Somfy, Wienerberger i 2Partners. Patronat sprawowały PLGBC, PZPB oraz Polska Izba Nieruchomości Komercyjnych (PINK).