Kulturalna przyszłość Zamku Krzyżackiego w Świeciu

XIV-wieczna warownia jest częściowo zrewitalizowana. Dalsze plany dotyczące Zamku Krzyżackiego w Świeciu uwzględniają zagospodarowanie obiektu na cele kulturalno-artystyczne. Za przygotowanie spójnej koncepcji odpowiada pracownia architektoniczna APA Wojciechowski Architekci, przy udziale The Making, które pełniło rolę doradcy strategicznego.

Kierunki rewitalizacji opracowano zgodnie z rekomendacjami Światowej Konferencji na temat Polityki Kulturalnej i Zrównoważonego Rozwoju UNESCO promującej włączanie kultury do celów szeroko pojętego zrównoważonego rozwoju. W tej metodyce kultura nie funkcjonuje jako osobny sektor – wręcz przeciwnie, przenika i spaja kwestie społeczne, środowiskowe oraz gospodarcze. W przypadku Świecia te zasady znalazły bardzo konkretne odbicie w strukturze masterplanu, zarówno przy formułowaniu założeń przestrzennych, relacji z krajobrazem Natura 2000, jak i przy konstrukcji programu funkcjonalnego.

– Od początku przyjęliśmy podejście holistyczne. Analizowaliśmy osie widokowe, powiązania z rynkiem, komunikację oraz krajobraz doliny Wisły, traktując Naturę 2000 jako strukturalną wartość miejsca, a nie ograniczenie. Pracowaliśmy na relacjach, nie na obiektach. I tak, chroniony krajobraz stał się dla nas ramą projektową. Koncepcja wpisuje się w najnowsze kierunki myślenia o dziedzictwie po 2030 roku, gdzie kultura integruje rozwój społeczny, edukacyjny i środowiskowy Z uważnością i szacunkiem dla jego historycznego dziedzictwa podeszliśmy do przyszłości Zamku Krzyżackiego, tworząc koncepcję jego zagospodarowania na cele kulturalno-artystyczne, będącą integralną częścią masterplanu. W projekcie uwzględniliśmy modułowość – poszczególne jego elementy będą mogły, w sposób spójny, być realizowane niezależnie od siebie – tłumaczy Szymon Wojciechowski, architekt i prezes zarządu, APA Wojciechowski Architekci.

Równolegle przeprowadzono analizy funkcjonalne i testy dotyczące możliwości adaptacyjnych zamku. Wnioski potwierdziły, że historyczna infrastruktura, oprócz unikalnych walorów historycznych i architektonicznych, ma swoje ograniczenia techniczne i konserwatorskie, dlatego rozwój powinien opierać się nie tylko na samym zamku, ale także na otaczającym go terenie jako zintegrowanej przestrzeni różnych funkcji. Zamek nie jest tu traktowany jako odrębny produkt, lecz jako element większej układanki.

– Dziś koncentrujemy się na rewitalizacji zamku oraz zagospodarowaniu terenów rekreacyjnych. Kolejne komponenty będą realizowane sukcesywnie. Taki podział sprawia, że projekt staje się realny operacyjnie i możliwy do finansowania z różnych programów publicznych, adekwatnie do zakresu poszczególnych działań – podkreśla Krzysztof Kułakowski, burmistrz Świecia. – Traktujemy działania kulturalne jako element integrujący rozwój miasta – społeczny, środowiskowy i gospodarczy i dlatego budujemy nową tożsamość tego miejsca: zamek nie jako relikt przeszłości, lecz jako obszar przyszłości.

Kluczowym elementem procesu była warstwa programowa i strategiczna, rozwijana we współpracy z Centrum Kultury w Świeciu. Masterplan traktuje obszar zamkowy jako system, który spaja dziedzictwo, krajobraz, edukację i turystykę w jedną, konsekwentną wizję rozwoju.