Kielce wybrały projekt przebudowy dawnej synagogi. Powstanie Dom Zrozumienia

Konkurs, organizowany przez Stowarzyszenie Architektów Polskich SARP Oddział Kielce oraz Gminę Kielce, miał charakter realizacyjny i zgromadził 17 prac. O wyborze zwycięskiej koncepcji decydował sąd konkursowy złożony z architektów, konserwatorów zabytków oraz przedstawicieli miejskich instytucji kultury, któremu przewodniczył arch. Marcin Brataniec (SARP Oddział Kraków). Jury jednogłośnie przyznało pierwszą nagrodę zespołowi Joanny Pasierbińskiej, Duca Ngo, Piotra Pasierbińskiego i Hoang-Anh Pham z pracowni ngo+pasierbiński. Oprócz 25 tys. zł nagrody autorzy otrzymali zaproszenie do dalszych negocjacji i opracowania projektu budowlanego.

Pomysłodawcy zwycięskiej koncepcji odrzucili pomysł rekonstrukcji, uznając ją za nieadekwatną wobec złożonej historii miejsca. Projekt operuje relacją między trzema warstwami budynku: przedwojenną synagogą, powojennym archiwum oraz nową funkcją instytucji kultury. Żadna z nich nie dominuje – wszystkie pozostają czytelne w strukturze obiektu.

Najbardziej charakterystycznym elementem projektu jest usunięcie części wtórnych stropów z okresu funkcjonowania Archiwum Państwowego. Dzięki temu we wnętrzu powstanie wysoka, centralna pustka przywracająca skalę dawnej nawy. Architekci traktują ją jako świadomy symbol nieobecności i utraconej historii.

Nowe wejście do budynku poprowadzono poniżej poziomu terenu, od strony Ogrodu Wolności. Zwiedzający mają schodzić łagodną, 5-procentową rampą do podziemnego foyer, które oddzieli ich od miejskiego hałasu i wprowadzi w przestrzeń refleksji. Jury podkreślało, że projekt „zapisuje wartości historyczne obiektu, tworząc strukturę otwartą na różne doświadczenia”, a jednocześnie zachowuje charakter budynku z czasów jego przebudowy.

Program funkcjonalny obejmuje m.in. wielofunkcyjną salę konferencyjno-koncertową, przestrzenie wystawowe, bibliotekę, sale debat i warsztatów, centrum edukacyjne, kawiarnię oraz tarasy zewnętrzne. Całość ma działać jako ponadregionalna instytucja kultury związana z dialogiem międzykulturowym i historią regionu. Jak zapowiadają władze miasta, obiekt ma działać jako filia Muzeum Historii Kielc.

Rozstrzygnięcie konkursu poprzedziły konsultacje społeczne prowadzone przez miasto w kwietniu tego roku. W badaniu udział wzięło 1299 mieszkańców, a większość respondentów opowiedziała się za stworzeniem miejsca poświęconego historii Kielc i regionu. Ponad 75 proc. ankietowanych uznało również, że miasto powinno wykorzystać możliwość pozyskania unijnego dofinansowania na remont obiektu.

Planowany koszt inwestycji wynosi 22,5 mln zł. Miasto zabezpieczyło ok. 20 mln zł dofinansowania z funduszy europejskich i budżetu państwa w ramach Kontraktu Programowego oraz Strategii Rozwoju Ponadlokalnego Kieleckiego Obszaru Funkcjonalnego 2030+.

Jak skomentowała Agata Wojda, prezydentka Kielc: „Pierwsza nagroda daje możliwość przystąpienia do negocjacji i stworzenia projektu budowlanego. Dokument będzie powstawał kilka miesięcy. Kiedy będzie gotowy, prawdopodobnie w przyszłym roku złożymy do Urzędu Marszałkowskiego wniosek o dofinansowanie, następnie ogłosimy przetarg i będziemy realizować tę inwestycję”.

Drugą nagrodę w konkursie otrzymał Jakub Kozaczenko wraz z zespołem, trzecią – pracownia DŻUS ARCHITEKCI, a wyróżnienie trafiło do Piotra Pietrzaka z Łodzi.

Jeśli inwestycja zostanie zrealizowana zgodnie z założeniami, dawna synagoga ma szansę stać się nie tylko odrestaurowanym zabytkiem, ale również nowym centrum kultury i jednym z najważniejszych punktów na architektonicznej mapie Kielc.