Wróć do Pulsu Budownictwa
ESG, odpowiedzialność zarządu i D&O. Nowe wyzwania dla budownictwa i branży deweloperskiej
16.11.2026

ESG, odpowiedzialność zarządu i D&O. Nowe wyzwania dla budownictwa i branży deweloperskiej

Na styku danych ESG i ładu korporacyjnego powstaje pytanie, czy zarząd dysponował informacją adekwatną do znaczenia decyzji i czy zapewnił system pozwalający rozpoznać zmianę profilu ryzyka.
Mniej obowiązkowego raportowania nie oznacza mniejszego znaczenia ESG. Dla zarządów spółek budowlanych i deweloperskich liczy się nie tylko raportowanie, ale przede wszystkim wiarygodność danych, sposób podejmowania decyzji i skuteczność nadzoru. Ubezpieczenie D&O pozostaje ważnym elementem transferu ryzyka, ale jego wartość zależy od jakości warunków i dopasowania programu do rzeczywistych ekspozycji przedsiębiorstwa. 
Justyna Kozłowska
 – Dyrektor Zespołu Ubezpieczeń FINEX i Cyber
, Broker Ubezpieczeniowy Funk International Polska
Europejski rynek budowlany znajduje się w fazie, w której zmiany regulacyjne nakładają się na presję kosztową, ograniczoną dostępność finansowania, zmienność popytu oraz rosnące oczekiwania inwestorów i instytucji finansowych. W takim otoczeniu ESG nie sprowadza się tylko do raportowania. W praktyce wpływa na sposób, w jaki przedsiębiorstwo ocenia inwestycje, organizuje łańcuch dostaw, zarządza bezpieczeństwem pracy, komunikuje parametry środowiskowe i podejmuje decyzje kapitałowe. 
Pakiet Omnibus I ogranicza krąg podmiotów objętych obowiązkową sprawozdawczością, ale nie eliminuje zapotrzebowania rynku na dane ESG. Takich informacji nadal oczekują banki, inwestorzy, zamawiający, ubezpieczyciele oraz duże podmioty raportujące, z którymi spółka współpracuje w ramach łańcucha wartości, czyli powiązań biznesowych obejmujących dostawców, wykonawców, partnerów i odbiorców uczestniczących w tworzeniu oraz dostarczaniu jej produktów i usług. Dla zarządów istota problemu przesuwa się z samego obowiązku raportowego na rzetelność informacji, na podstawie których podejmowane są decyzje i prowadzona jest komunikacja z rynkiem. 
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/470 z 24 lutego 2026 r., przyjęta w ramach pakietu Omnibus I, zawęża co do zasady zakres obowiązkowej sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju wynikającej z CSRD do jednostek, które przekraczają jednocześnie średnią liczbę 1 000 pracowników w roku obrotowym oraz 450 mln euro przychodów netto ze sprzedaży. W przypadku sprawozdawczości grup kapitałowych progi te ocenia się na poziomie skonsolidowanym. Dyrektywa przewiduje również ograniczenie zakresu informacji, których jednostki raportujące mogą żądać na potrzeby tej sprawozdawczości od chronionych jednostek w łańcuchu wartości, zatrudniających średnio nie więcej niż 1 000 pracowników, do zakresu określonego w dobrowolnym standardzie sprawozdawczości. Termin transpozycji przepisów dotyczących sprawozdawczości i jej atestacji do prawa krajowego upływa 19 marca 2027 r.; nie należy utożsamiać go z datą rozpoczęcia stosowania wszystkich zmian. W Polsce ustawą z 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (Dz.U. z 2026 r. poz. 333) wprowadzono już możliwość zwolnienia określonych jednostek z pierwszej fali raportowania z obowiązków za lata obrotowe rozpoczynające się w 2025 i 2026 r.

Wieloletni horyzont inwestycji, struktury oparte na spółkach celowych, rozbudowane podwykonawstwo oraz zależność od decyzji administracyjnych powodują, że jeden problem może jednocześnie wywołać skutki operacyjne, finansowe, kontraktowe, administracyjne i refutacyjne. W określonych okolicznościach może również prowadzić do roszczeń wobec członków organów spółki. 

Person image

Justyna Kozłowska


Dyrektor Zespołu Ubezpieczeń FINEX i Cyber
, Broker Ubezpieczeniowy Funk International Polska

W budownictwie i branży deweloperskiej jest to szczególnie istotne. Wieloletni horyzont inwestycji, struktury oparte na spółkach celowych, rozbudowane podwykonawstwo oraz zależność od decyzji administracyjnych powodują, że jeden problem może jednocześnie wywołać skutki operacyjne, finansowe, kontraktowe, administracyjne i refutacyjne. W określonych okolicznościach może również prowadzić do roszczeń wobec członków organów spółki. 
ESG jako element zarządzania ryzykiem 
Środowiskowy wymiar ESG obejmuje w tym sektorze między innymi: efektywność energetyczną, emisje, gospodarkę wodną, zanieczyszczenie gruntów, odpady budowlane, pochodzenie materiałów oraz odporność infrastruktury na skutki zmian klimatu. Nie są to wyłącznie parametry techniczne. Mogą wpływać na dopuszczalność i harmonogram inwestycji, warunki finansowania, koszty realizacji, popyt oraz przyszłą wartość aktywa. 
Wymiar społeczny koncentruje się na bezpieczeństwie pracy, prawach pracowniczych, standardach współpracy z podwykonawcami oraz wpływie inwestycji na lokalne społeczności. W wielopoziomowym łańcuchu wykonawczym formalne procedury nie wystarczą, jeżeli spółka nie potrafi wykazać, że zna wyniki audytów, monitoruje działania naprawcze i eskaluje najpoważniejsze naruszenia na właściwy poziom zarządczy. 
Z punktu widzenia odpowiedzialności członków zarządu i innych organów spółki szczególne znaczenie ma ład korporacyjny. Obejmuje on jakość informacji zarządczej, sposób podejmowania decyzji, podział kompetencji, zarządzanie konfliktem interesów, kontrolę wewnętrzną oraz mechanizmy reagowania na nieprawidłowości. To właśnie na styku danych ESG i ładu korporacyjnego powstaje pytanie, czy zarząd dysponował informacją adekwatną do znaczenia decyzji i czy zapewnił system pozwalający rozpoznać zmianę profilu ryzyka. 
Odpowiedzialność za proces decyzyjny, nie za jego rezultat 
Z prawnego punktu widzenia zasadnicze znaczenie ma rozróżnienie pomiędzy obowiązkiem osiągnięcia określonego rezultatu a obowiązkiem dochowania należytej staranności w procesie zarządzania. Samo nieosiągnięcie celu środowiskowego, spadek wartości inwestycji albo wzrost kosztów nie przesądzają automatycznie o odpowiedzialności członka zarządu. Ocena wymaga ustalenia podstawy prawnej, zakresu obowiązków danej osoby, informacji którymi dysponowała w chwili podejmowania decyzji, postaci szkody oraz związku przyczynowego. 
Należyta staranność nie polega wyłącznie na przestrzeganiu procedur. Wymaga takiej organizacji procesu zarządczego, która pozwala rozpoznawać istotne ryzyka, dostarczać osobom decyzyjnym informacje adekwatne do znaczenia sprawy oraz reagować wtedy, gdy wcześniejsze założenia inwestycji tracą aktualność. W sektorze budowlanym oznacza to również dostosowanie intensywności nadzoru do etapu projektu, skali zaangażowanego kapitału, struktury kontraktowej i możliwych skutków opóźnienia lub niewykonania zobowiązań. 
Obowiązek dochowania staranności wynikającej z zawodowego charakteru działalności oraz lojalności wobec spółki wynika w szczególności z art. 209¹ § 1 i art. 377¹ § 1 KSH. Przepisy te, w powiązaniu z art. 293 § 1 i 3 KSH w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz art. 483 § 1 i 3 KSH w spółce akcyjnej, wyznaczają ramy oceny odpowiedzialności odszkodowawczej członków organów wobec spółki. 
Istotne znaczenie ma zasada biznesowej oceny sytuacji, która nie chroni decyzji niedoinformowanej ani sprzecznej z interesem spółki. Chroni natomiast autonomię decyzyjną wtedy, gdy członek organu działa lojalnie, w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego i opiera się na informacjach, analizach oraz opiniach adekwatnych do okoliczności. 
Ochrona ta nie stanowi jednak uniwersalnego wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu. Odnosi się do właściwego reżimu odpowiedzialności korporacyjnej; nie wyłącza automatycznie odpowiedzialności wynikającej z innych podstaw prawnych, w tym naruszenia obowiązków publicznoprawnych, zasad związanych z niewypłacalnością spółki ani odpowiedzialności za działania umyślne. 
Oznacza to, że dokumentacja procesu decyzyjnego nie jest administracyjnym dodatkiem. Model finansowy, analiza ryzyk środowiskowych, opinia techniczna lub prawna, wyniki audytów podwykonawców, scenariusze płynnościowe i protokoły organów mogą po latach przesądzać o możliwości wykazania, że decyzja była racjonalna w chwili jej podejmowania. Odpowiedzialność zaczyna się więc wcześniej niż w momencie zgłoszenia roszczenia – gdy informacja o ryzyku po raz pierwszy powinna uruchomić profesjonalny proces decyzyjny. 
Niewypłacalność i odpowiedzialność w strukturach wielopodmiotowych 
Odrębny charakter ma odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością związana z bezskutecznością egzekucji przeciwko spółce, uregulowana w art. 299 KSH. Niezależnie od tego Prawo upadłościowe wiąże odpowiedzialność z niezłożeniem w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości; art. 21 przewiduje co do zasady trzydziestodniowy termin od dnia wystąpienia podstawy do jej ogłoszenia. W sektorze budowlanym wymaga to stałego monitorowania płynności, zadłużenia, zobowiązań wobec podwykonawców i wpływu ryzyk ESG na kondycję finansową projektu. 
W grupach deweloperskich projekty są często realizowane przez odrębne spółki celowe posiadające własne finansowanie, kontrakty i organy. Wyodrębnienie inwestycji do SPV nie wyłącza automatycznie odpowiedzialności osób zarządzających, ale nie uzasadnia też przypisywania zarządowi spółki dominującej odpowiedzialności za każde działanie spółki zależnej. Decydują podstawa prawna, faktyczny zakres obowiązków, kompetencje decyzyjne i rzeczywisty wpływ na działalność projektu. Program D&O powinien odzwierciedlać ten model zarządzania i obejmować właściwe osoby oraz podmioty. 
Greenwashing: od deklaracji marketingowej do ryzyka zarządczego 
Jednym z najbardziej widocznych punktów styku ESG i odpowiedzialności zarządczej jest wiarygodność deklaracji środowiskowych. Twierdzenia dotyczące energooszczędności, neutralności klimatycznej, ograniczenia emisji lub ekologicznego charakteru materiałów stają się elementem przekazu sprzedażowego, dokumentacji finansowej i komunikacji z inwestorami. Jeżeli nie odpowiadają zakresowi danych lub przyjętej metodologii, mogą prowadzić do sporów konsumenckich, kontraktowych i regulacyjnych, a także do zarzutów dotyczących jakości nadzoru. 
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825 wzmacnia ochronę konsumentów przed nieuczciwymi praktykami środowiskowymi. W Polsce wdrożyła ją ustawa z 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawy o prawach konsumenta (Dz.U. z 2026 r. poz. 1353), której przepisy mają wejść w życie 27 września 2027 r. Niezależnie od tej daty nierzetelne twierdzenia środowiskowe już obecnie mogą rodzić ryzyko na gruncie obowiązujących regulacji konsumenckich i zasad uczciwości praktyk rynkowych. 
Z punktu widzenia zarządu kluczowe nie jest wyłącznie to, czy komunikat okazał się nieprawidłowy. Znaczenie ma również proces jego zatwierdzania: źródło danych, metodologia, zakres weryfikacji, udział ekspertów oraz sposób przekazywania informacji sprzecznych z planowanym komunikatem. Jeżeli deweloper deklaruje określony poziom oszczędności energii, powinien potrafić wskazać punkt odniesienia, zakres obiektów i charakter danych. Wynik projektowy jednego budynku nie powinien być przedstawiany jako potwierdzony wynik całej inwestycji. 
D&O: transfer wybranych konsekwencji odpowiedzialności 
Ubezpieczenie D&O jest jednym z podstawowych instrumentów finansowego zabezpieczenia osób pełniących funkcje zarządcze i nadzorcze. Nie zastępuje jednak ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej działalności gospodarczej, OC pracodawcy, ubezpieczenia odpowiedzialności środowiskowej ani ochrony kontraktowej. Jego funkcją jest transfer określonych konsekwencji finansowych roszczeń związanych z wykonywaniem funkcji, w granicach i na zasadach ustalonych w konkretnej umowie. 
Wartość programu D&O nie wynika wyłącznie z wysokości limitu ani składki. Decydują o niej definicje osoby ubezpieczonej, roszczenia i nieprawidłowego działania, zakres ochrony spółek zależnych i celowych, zasady pokrywania kosztów obrony, postępowania regulacyjne, wyłączenia odnoszące się do zanieczyszczenia, szkód osobowych i rzeczowych, zasady alokacji, retencje, limity i podlimity oraz ochrona na wypadek niewypłacalności. 
Side A, Side B i Side C: odmienne interesy ubezpieczeniowe 
W profesjonalnych programach D&O moduł Side A chroni osoby ubezpieczone, gdy spółka nie może lub nie jest uprawniona do ich indemnifikacji; Side B refunduje spółce dopuszczalne prawnie świadczenia poniesione na rzecz członków organów; Side C może obejmować samą spółkę w ściśle określonym zakresie, często dotyczącym roszczeń związanych z papierami wartościowymi. Rozróżnienie to jest szczególnie istotne przy niewypłacalności, konfliktach interesów oraz w grupach deweloperskich z wieloma spółkami celowymi. 
Koszty obrony i granice ochrony 
Koszty obrony mogą powstać długo przed rozstrzygnięciem zasadności roszczenia i obejmować prawników, ekspertów technicznych oraz doradców finansowych. Trzeba jednak odróżnić koszty obrony, odszkodowania oraz kary i sankcje publicznoprawne. Zakres ochrony w postępowaniach administracyjnych, regulacyjnych i wyjaśniających zależy od definicji roszczenia, postępowania oraz indywidualnych rozszerzeń. D&O nie pokrywa automatycznie wszystkich skutków naruszeń regulacyjnych. 
Claims made i ciągłość ochrony 
D&O jest zasadniczo konstruowane w formule claims made, a niekiedy również claims made and reported. Dlatego fundamentalne znaczenie mają moment zgłoszenia roszczenia, notyfikacja okoliczności, data retroaktywna, dodatkowy okres zgłaszania oraz zachowanie ciągłości przy zmianie ubezpieczyciela. Należy też ustalić, czy koszty obrony pomniejszają limit, jak rozliczane są koszty równoległych postępowań i jak program rozwiązuje konflikt interesów pomiędzy spółką a członkami jej organów. 
Program ubezpieczeniowy jako system naczyń połączonych 
Szkoda środowiskowa może równocześnie wywołać odpowiedzialność przedsiębiorstwa, roszczenia kontrahentów, koszty postępowania administracyjnego i zarzuty wobec osób zarządzających. Nie oznacza to jednak, że wszystkie konsekwencje zostaną pokryte z jednej polisy. Konieczne jest rozdzielenie podstaw odpowiedzialności i przypisanie ich do właściwych elementów programu. 
D&O powinno funkcjonować w powiązaniu z OC działalności, OC zawodowym, ubezpieczeniem budowlano-montażowym CAR/EAR, odpowiedzialnością środowiskową, ubezpieczeniem mienia i przerw w działalności oraz cyberubezpieczeniem. Celem nie jest zakup możliwie największej liczby polis, lecz zbudowanie spójnej architektury ochrony, która ogranicza luki i nieuzasadnione dublowanie zakresów. 
Profesjonalny audyt programu powinien obejmować strukturę grupy i spółki celowe, model finansowania, profil inwestycji, podwykonawstwo, ekspozycje regulacyjne i środowiskowe oraz realistyczne scenariusze roszczeń. Dopiero na tej podstawie można zdecydować, które ryzyka ograniczyć organizacyjnie, które pozostawić na bilansie, a które przenieść na rynek ubezpieczeniowy. 
Rola brokera: od wyboru produktu do projektowania ochrony 
Wnioski z audytu powinny przekładać się na indywidualną konstrukcję programu ubezpieczeniowego. Rozwiązanie właściwe dla generalnego wykonawcy infrastrukturalnego nie musi być adekwatne dla grupy deweloperskiej działającej poprzez kilkanaście spółek celowych. Inaczej należy konstruować program dla przedsiębiorstwa rodzinnego, inaczej dla emitenta, a jeszcze inaczej dla podmiotu należącego do międzynarodowej grupy kapitałowej. 
Jako broker ubezpieczeniowy pracujemy nad konstrukcją umowy oraz konkretnymi zapisami polis, odnosząc je do rzeczywistych ekspozycji klienta. Negocjujemy indywidualne rozszerzenia, modyfikacje definicji i wyłączeń, dodatkowe limity oraz rozwiązania dotyczące kosztów obrony, postępowań regulacyjnych, spółek zależnych, nowych podmiotów, zmiany kontroli i ciągłości ochrony. Wartość brokera ujawnia się nie w samym uzyskaniu oferty, lecz w jakości zaprojektowanej ochrony i jej działaniu w chwili rzeczywistego roszczenia. 
Rola brokera nie kończy się wraz z wystawieniem polisy. W procesie likwidacji roszczenia znaczenie mają terminowość notyfikacji, kompletność dokumentacji, uzyskanie zgody na koszty obrony, wybór pełnomocników i prawidłowa komunikacja z ubezpieczycielem. 
Od zgodności regulacyjnej do odporności przedsiębiorstwa 
Dojrzały model zarządzania ryzykiem inwestycyjnym opiera się na trzech wzajemnie uzupełniających się filarach: prewencji, właściwym zarządzaniu odpowiedzialnością oraz świadomym transferze ryzyka. Ubezpieczenie nie zastąpi należytej staranności, podobnie jak najlepiej zaprojektowane procedury nie wyeliminują możliwości powstania roszczenia. Dopiero ich połączenie tworzy rzeczywistą odporność przedsiębiorstwa. ESG, odpowiedzialność zarządu i D&O łączy więc jeden cel: świadome zarządzanie konsekwencjami decyzji. Tak rozumiana ochrona wzmacnia strategiczne bezpieczeństwo przedsiębiorstwa. 
Zastrzeżenie: Materiał ma charakter ogólny i informacyjny i nie stanowi opinii prawnej ani interpretacji ochrony ubezpieczeniowej. Ocena odpowiedzialności i zakresu D&O wymaga analizy konkretnego stanu faktycznego, aktualnych przepisów i warunków właściwej umowy ubezpieczenia.
Wróć do Pulsu Budownictwa
Udostępnij artykuł: